Wyzwania w sprawowaniu opieki zdrowotnej nad uczniami w Polsce - rola pielęgniarki szkolnej w zmieniającym się systemie edukacji i ochrony zdrowia
DOI:
https://doi.org/10.12923/pielxxiw-2026-0017Słowa kluczowe:
edukacja zdrowotna, profilaktyka, opieka zdrowotna, pielęgniarki szkolneAbstrakt
WYZWANIA W SPRAWOWANIU OPIEKI ZDROWOTNEJ NAD UCZNIAMI W POLSCE - ROLA PIELĘGNIARKI SZKOLNEJ W ZMIENIAJĄCYM SIĘ SYSTEMIE EDUKACJI I OCHRONY ZDROWIA
Wprowadzenie. Zapewnienie odpowiedniej opieki zdrowotnej dzieciom i młodzieży w środowisku szkolnym stanowi jedno z kluczowych wyzwań współczesnych systemów ochrony zdrowia. W Polsce główną rolę w realizacji tej opieki odgrywają pielęgniarki szkolne i higienistki, których praca napotyka na liczne bariery, w tym niedobory kadrowe, ograniczone finansowanie oraz rosnące potrzeby zdrowotne uczniów.
Cel pracy. Celem artykułu jest analiza głównych problemów i wyzwań stojących przed pielęgniarkami szkolnymi w Polsce oraz wskazanie możliwych kierunków zmian, które mogłyby poprawić jakość opieki zdrowotnej nad uczniami i warunki pracy pielęgniarek.
Metoda. Artykuł ma charakter przeglądowy i opiera się na analizie dostępnej literatury, aktów prawnych oraz aktualnych raportów instytucji krajowych, w tym Instytutu Matki i Dziecka, Ministerstwa Zdrowia i Najwyższej Izby Kontroli. Przedstawiono również interpretację danych liczbowych dotyczących dostępności opieki oraz kadr pielęgniarskich w szkołach.
Podsumowanie. Wzmocnienie roli pielęgniarki szkolnej jako edukatora zdrowotnego, zwiększenie dostępności szkoleń oraz poprawa finansowania i współpracy międzyinstytucjonalnej to kluczowe elementy konieczne do poprawy opieki zdrowotnej nad uczniami. Autorzy podkreślają, że planowane zmiany legislacyjne powinny iść w parze z ochroną standardów opieki i pełnym wykorzystaniem kompetencji zawodowych pielęgniarek.
Bibliografia
1. Konwencja o Prawach Dziecka. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych; 20 listopada 1989.
2. Ustawa o opiece zdrowotnej nad uczniami z dnia 12 kwietnia 2019 r. Dz.U. 2019, poz. 1078.
3. Ustawa – Prawo oświatowe z dnia 14 grudnia 2016 r. Dz.U. 2021, poz. 1082.
4. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z dnia 27 sierpnia 2004 r. Dz.U. 2023, poz. 648.
5. Pluta A, Marzec A. The functioning of new legal regulations on health care for pupils in the practice of an educational setting nurse. Pielęg. XXI wieku. 2021;20(1):39-49. https://doi.org/10.2478/pielxxiw-2021-0007
6. Najwyższa Izba Kontroli, Niewystarczająca opieka zdrowotna nad uczniami świętokrzyskich szkół, Warszawa: NIK, 2026. https://www.nik.gov.pl (dostęp: 26.04.2026).
7. Instytut Matki i Dziecka. Raport o stanie zdrowia dzieci i młodzieży w Polsce. Warszawa: Instytut Matki i Dziecka; 2022.
8. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Dz.U. 2013, poz. 1427.
9. Woynarowska M, Woynarowska B, editors. Szkoła i zdrowie jej uczniów i pracowników. Gdańsk: Harmonia Universalis; 2022.
10. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Stan i potrzeby opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą w środowisku szkolnym. Warszawa: NIZP PZH-PIB; 2023.
11. World Health Organization. Zdrowie dzieci i młodzieży w Europie: Wyzwania i rozwiązania. Genewa: WHO; 2022.
12. Najwyższa Izba Kontroli. Kontrola realizacji profilaktyki zdrowotnej w szkołach. Warszawa: NIK; 2021.
13. OECD. Health at a Glance 2021: OECD Indicators. Paris: OECD Publishing; 2021.
14. Leńczuk-Gruba A, Kobos E, Wrońska I. Przyczyny utrudnionej realizacji edukacji zdrowotnej w szkole w opinii pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania. Problemy Pielęgniarstwa. 2007;15(4):217–222.
15. Zawada K, Faleńczyk K, Kraszkiewicz A, et al. 2024. Informacja o realizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami w roku szkolnym 2022/2023. Warszawa: Instytut Matki i Dziecka,
16. Główny Urząd Statystyczny (GUS). Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2022/2023. Warszawa: GUS, 2023.
17. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych. Raport o stanie pielęgniarstwa w Polsce. Warszawa: NIPiP; 2023.
18. Prusaczyk A, Żuk P, Guzek M,et al. Istota kompetencji personelu medycznego wpływających na efektywność opieki nad pacjentem. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie. 2020;18(3): 222-226
19. Instytut Matki i Dziecka. Raport o stanie zdrowia i warunkach pracy pielęgniarek w Polsce. Warszawa: Instytut Matki i Dziecka; 2022.
20. Worth C, Hoskyns L, Salomon-Estebanez M, et al. Continuous glucose monitoring for children with hypoglycaemia: Evidence in 2023. Front. Endocrinol. 2023 14:1116864. https://doi.org/10.3389/fendo.2023.1116864
21. Pluta A. Choroby cywilizacyjne (niezakaźne). [W:] Faleńczyk K, Zawada K, Dzielska A, red. Edukacja zdrowotna w środowisku nauczania i wychowania. Warszawa: Instytut Matki i Dziecka; 2024, s. 55-64,
22. Manov AE, Chauhan S, Dhillon G, et al. The effectiveness of continuous glucose monitoring devices in managing uncontrolled diabetes mellitus: a retrospective study. Cureus. 2023;15(7):e42545. https://doi.org/10.7759/cureus.42545
23. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę. Raport o stanie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w Polsce. Warszawa: FDDS; 2022.
24. Czech M, Hołownia-Voloskova M, Bliźniewska-Kowalska K,et al. Depressive and anxiety disorders in Polish children across the COVID-19 pandemic: a nationwide registry-based time-trend analysis. Front. Psychiatry 2026, 16:1728383. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1728383
25. Pluta A. Healthcare for a child with a disability in the educational setting. Pielęg. XXI wieku. 2025;24(1):76-82. https://doi.org/10.12923/pielxxiw-2025-0009
26. Najwyższa Izba Kontroli. Opieka zdrowotna and dziećmi i młodzieżą w wieku szklonym. KZD.430.009.2017 Nr ewid. 12/2018/P/17/058/KZD. Warszawa 2018.
27. Rzecznik Praw Dziecka. Sytuacja uczniów z niepełnosprawnościami w polskich szkołach. Warszawa: RPD; 2022.
28. Ministerstwo Edukacji. Rozporządzenie z dnia 6 marca 2025 r. zmieniające podstawę programową kształcenia ogólnego. Dz.U. 2025, poz. 378.
29. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. Projekt ustawy o zmianie ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami [Internet]. [cited 2025 Jul 2]. Available from: https://www. gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-opiece-zdrowotnej¬nad-uczniami
30. Michaud AP, Vervoort J, Visser A, et al. Organization and activities of school health services among EU countries. Eur. J. Public. Health. 2021;31(3):502-508. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckaa200
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Pluta, Kamila Faleńczyk, Mariola Głowacka (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
