Kompetencje zawodowe pielęgniarek w zakresie zapewniania opieki duchowej
DOI:
https://doi.org/10.12923/pielxxiw-2026-0035Słowa kluczowe:
pielęgniarstwo, duchowość, hospitalizacja, religia i medycynaAbstrakt
KOMPETENCJE ZAWODOWE PIELĘGNIAREK W ZAKRESIE ZAPEWNIANIA OPIEKI DUCHOWEJ
Wprowadzenie. Potrzeby duchowe należą do podstawowych potrzeb ludzkich, które obejmują sferę duchową i emocjonalny aspekt istnienia człowieka. Związane są z poszukiwaniem znaczenia, celu życia, relacji z innymi oraz relacji z Bogiem lub rzeczywistością transcendentną. Każdy członek zespołu terapeutycznego powinien dostrzegać i wspierać duchowy wymiar zdrowia pacjenta, niezależnie od jego przekonań religijnych. W praktyce klinicznej często obserwuje się, że potrzeby duchowe pacjentów są utożsamiane wyłącznie z religijnością czy praktykami wyznaniowymi. W rezultacie odpowiedzialność za ten obszar opieki przenoszona jest głównie na osoby duchowne.
Cel pracy. Określenie poziomu kompetencji personelu pielęgniarskiego w obszarze opieki duchowej. Materiał i metody. Zastosowaną metodą badawczą był sondaż diagnostyczny. Narzędziem była Skala Poziomu Kompetencji w Zakresie Opieki Duchowej (The Spiritual Care Competence Scale - SCCS), zawierająca 27 pytań, posegregowanych na pięć podskal. Drugim narzędziem był autorski kwestionariusz ankiety zbudowany z 10 pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru. Gromadzenie wyników badań odbywało się za pośrednictwem Internetu, użytą techniką było CAWI. Badaną grupę stawiło 102 osoby. Na prowadzenie badań uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Krośnie Nr 7/24.
Wyniki. Wyniki analizy wykazały statystycznie istotną zależność pomiędzy wiekiem biologicznym pielęgniarek, a podskalami: ocena i wdrażanie opieki duchowej (p<0,001), skierowanie i konsultacja (p<0,001), profesjonalizacja i poprawa jakości opieki duchowej (p<0,001) oraz komunikacja, indywidualne wsparcie i poradnictwo (p=0,022). Zależność istotna statystycznie występuje także pomiędzy stażem pracy, a podskalami: ocena i wdrażanie opieki duchowej (p=0,003), skierowanie i konsultacja (p=0,039), profesjonalizacja i poprawa jakości opieki duchowej (p=0,017). Stwierdzono również istotność statyczną pomiędzy praktykami religijnymi pielęgniarek, a podskalami: ocena i wdrażanie opieki duchowej (p<0,001), skierowanie i konsultacja (p<0,001), komunikacja, indywidualne wsparcie i poradnictwo (p=0,032), profesjonalizacja i poprawa jakości opieki duchowej (p<0,001).
Wnioski. Wyższe kompetencje w zakresie opieki duchowej posiadają pielęgniarki w wieku powyżej 30 roku życia oraz z ponad 10 letnim stażem pracy. Praktyki religijne pielęgniarek sprzyjają posiadaniu wyższych kompetencji w zakresie opieki duchowej.
Bibliografia
1. Belk W, Balboni TA. Impact of Spiritual Care on Patient Outcomes at the End of Life. Spiritual Care in Palliative Care. 2024;187-196. https://doi.org/10.1007/978-3-031-50864-6_13
2. Baum E, Nowak A, Nowosadko M, et al. Duchowe uwarunkowania opieki nad pacjentem. Poznań: Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu; 2022.
3. Cooper KL, Chang E, Sheehan A, et al. The impact of spiritual care education upon preparing undergraduate nursing students to provide spiritual care. Nurse Educ. Today. 2013;33(9):1057-1061. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2012.04.005
4. Machul M, van Leeuwen R, Ozga D, et al. The level of spiritual care competence of Polish nurses and the psychometric properties of the spiritual care competence scale (SCCS). BMC Nurs. 2022;21:106. https://doi.org/10.1186/s12912-022-00889-z
5. WMA Declaration of Helsinki – ethical principles for medical research involving human subjects. 64th WMA General Assembly, Fortaleza, Brazil, October 2013, January 15, 2026, https://nil.org.pl/dzialalnosc/osrodki/osrodek-bioetyki/etyka-w-badaniach-naukowych/1553-deklaracja-helsinska
6. Rajapaksha T, Wijesinghe D, Adikari G, et al. Assessment of spiritual care competency and influencing factors among nurses at the National Institute of Cancer Care, Sri Lanka: A descriptive cross-sectional study. BMJ Open. 2025;15(7):100748. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2025-100748
7. Heidari A, Afzoon Z, Heidari M. The correlation between spiritual care competence and spiritual health among Iranian nurses. BMC Nurs. 2022;21:277. https://doi.org/10.1186/s12912-022-01056-0
8. Rabiei Vaziri M, Jaramillo J, Almagharbeh WT, et al. Spiritual care competency and spiritual sensitivity among nursing students: a cross-sectional study. BMC Nurs. 2025;24:884. https://doi.org/10.1186/s12912-025-03549-0
9. Deluga A, Dobrowolska B, Jurek K, et al. Selected determinants of spirituality among nurses. Pielęg. XXI Wieku. 2021;1(74):22-29. https://doi.org/10.2478/pielxxiw-2021-0004
10. Alshehry AS. Spirituality and spiritual care competence among expatriate nurses working in Saudi Arabia. Religions. 2018;9(12):384. https://doi.org/10.3390/ rel9120384
11. Uçar O, Çelik S, Karahan E, et al. Exploring the relationship between spiritual care and patient advocacy of nurses from generations X, Y and Z working in intensive care clinics: A cross-sectional study. Intensive Crit. Care Nurs. 2024;84:103754. https://doi.org/10.1016/j.iccn.2024.103754
12. Han KH, Hung KC, Cheng YS, et al. Factors affecting spiritual care competency of mental health nurses: a questionnaire-based cross-sectional study. BMC Nurs. 2023;22:202. https://doi.org/10.1186/s12912-023-01302-z
13. Machul M, Dobrowolska B. Spiritual care competence and caring abilities among Polish nurses: a correlation descriptive study. Palliat. Med. Pract. 2023;17(4):216-224. https://doi.org/10.5603/PMPI.a2023.0022
14. Semerci R, Uysal N, Bağçivan G, et al. Oncology nurses spiritual care competence and perspective about spiritual care services. TJO. 2021;36(2):222-230. https://doi.org/10.5505/tjo.2021.2682
15. Wang W, Yang J, Bai D, et al. Nurses’ perceptions and competencies about spirituality and spiritual care: A systematic review and meta-analysis. Nurse Educ. Today. 2024;132:106006. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2023.106006
16. Chen ML, Chen YH, Lin LC, et al. Factors influencing the self-perceived competencies in spiritual care of nurses in the long-term care facilities. J. Nurs. Manag. 2020;28(6):1286-1294. https://doi.org/10.1111/jonm.13080
17. Dezorzi LW, Raymundo MM, Goldim JR, et al. Cross-cultural validation of the Brazilian version of the spiritual care competence scale. Palliat. Support. Care. 2018;17(3):322-327. https://doi.org/10.1017/S1478951518000159
18. Van Leeuwen R, Schep-Akkerman A. Nurses’ perceptions of spirituality and spiritual Care in Different Health Care Settings in the Netherlands. Religions. 2015;6(4):1346¬1357. https://doi.org/10.3390/rel6041346
19. Albaqawi HM, Alquwez N, Almazan JU, et al. Workplace Spiritual Climate and Its Influence on Nurses’ Provision of Spiritual Care in Multicultural Hospitals. Religions. 2019;10(2):118. https://doi.org/10.3390/rel10020118
20. Farokhzadian J, Sabzi A, Farmitani ZA. A comparative study of nurses’ competencies in integrating religion/spirituality into patient care. BMC Health Serv. Res. 2025;25:447. https://doi.org/10.1186/s12913-025-12613-z
21. Azanaw YG, Woretaw AW, Azene T, et al. Spiritual care competence and associated factors among nurses: a multi-center cross- sectional study. BMC Nurs. 2025;24:606. https://doi.org/10.1186/s12912-025-03268-6
22. Chang SJ, Moon S, Lee N. End-of-life care preparedness and educational needs among nursing staff of long-term care facilities: a cross-sectional study. BMC Nurs. 2025;24:608. https://doi.org/10.1186/s12912-025-03244-0
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Renata Bernadeta Dziubaszewska, Dawid Makowicz, Małgorzata Moskal-Szybka, Klaudia Glazar (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
