Sense of quality of life and professional burnout among nurses in the light of personality dimensions and stress coping strategies
DOI:
https://doi.org/10.12923/2353-8627/2025-0009Słowa kluczowe:
kompetencje, relacje, Model Osobowościowo-Aksjologiczny MOA, pielęgniarkiAbstrakt
Wstęp: W zawodach związanych z opieką zdrowotną stres i wypalenie zawodowe są u pracowników częste. Artykuł ilustruje związek między poczuciem jakości życia (badany nowym w psychologii narzędziem) a wypaleniem zawodowym, stylami radzenia sobie ze stresem oraz wymiarami osobowości zawartymi w Modelu Osobowościowo-Aksjologicznym MOA.
Materiał i metody: W badaniu wzięło udział 218 pielęgniarek (od 22 do 66 lat), pracujących na terenie śląska opolskiego i górnego; do analiz wykorzystano 200 poprawnie wypełnionych testów. Do pomiaru zmiennych użyto: Zmodyfikowany Kwestionariusz Poczucia Jakości Życia (Z-KPJŻ) Barbary Mróz, Inwentarz Radzenia Sobie ze Stresem Jana Strelaua oraz amerykańskie narzędzia psychologiczne: Kwestionariusz Przymiotnikowy ACL Harrisona Gougha i Alfreda Heilbruna oraz Inwentarz Wypalenia Zawodowego MBI Christine Maslach.
Dyskusja: Analiza korelacji wykazała, że poczucie jakości życia jest dodatnio skorelowane ze stylem zorientowanym na zadania oraz ze wszystkimi wymiarami nowego w psychologii Modelu Osobowościowo-Aksjologicznego MOA. Poczucie jakości życia łączy się ze stylem radzenia sobie zorientowanym na emocje. Wypalenie zawodowe wykazuje dodatnią korelację ze stylem radzenia sobie zorientowanym na emocje oraz ujemną korelację z kompetencjami i relacjami z Modelu MOA. Analiza regresji wykazała, że Model MOA wyjaśnia do 29,4% poczucia jakości życia.
Wnioski: Wyniki wskazują na znaczący związek między stylami radzenia sobie ze stresem a wymiarami MOA i poczuciem jakości życia. Model MOA jest silniejszym predyktorem poczucia jakości życia niż strategie radzenia sobie ze stresem. Model ten pozwala na rozpoznanie cech osobowości pielęgniarek w szerszym kontekście społecznym i obejmuje trzy wymiary: kompetencje, relacje i autonomię. Strategia doskonalenia umiejętności radzenia sobie ze stresem przez pielęgniarki jest niezwykle ważna w ich pracy i ma znaczący wpływ na środowisko w jakim pracują.
Bibliografia
1. Laschinger, H. K. S., & Fida, R. (2014). New nurses burnout and workplace wellbeing: The influence of authentic leadership and psychological capital. Burnout Research, 1(1), 19-28. https:// doi.org/10.1016/j.burn.2014.03.002
2. Cruz, J. P., Cabrera, D. N. C., Hufana, O. D., Alquwez, N., & Almazan, J. (2018). Optimism, proactive coping and quality of life among nurses: A cross-sectional study. Journal of Clinical Nursing, 27(9-10), 2098-2108. https://doi.org/10.1111/jocn.14363
3. Kriakous, S.A., Elliott, K.A., Lamers, C., & Owen, R. (2021). The Effectiveness of Mindfulness-Based Stress Reduction on the Psychological Functioning of Healthcare Professionals: a Systematic Review. Mindfulness, 12, 1-28. https://doi.org/10.1007/s12671-020-01500-9
4. Navarro-Prados, A.-B., Rodríguez-Ramírez, Y., Satorres, E., & Meléndez, J. C. (2023). Stress and burnout in nursing home and égida workers during COVID-19. Journal of Advanced Nursing, 80(2), 733-744. https://doi.org/10.1111/jan.15849
5. Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Organizational Behavior, 2(2), 99-113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
6. Israel, B. A., House, J. S., Schurman, S. J., Heaney, C. A., & Mero, R. P. (1989). The relation of personal resources, participation, influence, interpersonal relationships, and coping strategies to occupational stress, job strains and health: A multivariate analysis. Work and Stress, 3(2), 163-194. https://doi. org/10.1080/02678378908256942
7. Al-ruzzieh, M. A., & Ayaad, O. (2021). Work stress, coping strategies, and health-related quality of life among nurses at an International Specialized Cancer Center. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 22(9), 2995-3004. https://doi.org/10.31557/APJCP.2021.22.9.2995
8. Fostervold, K. I., & Watten, R. G. (2024). Put your feet up: The impact of personality traits, job pressure, and social support on the need for recovery after work. Current Psychology, 43, 8485- 8501. https://doi.org/10.1007/s12144-022-02950-1
9. Jaracz, K., Górna, K., & Konieczna, J. (2005). Burnout, stress and styles of coping among hospital nurses. Roczniki Akademii Medycznej w Białymstoku [Annals of the Medicine Academy in Białystok], 50(1), 216-219.
10. Ma, H., Zou, J., Zhong, Y., Li, J., & He, J. (2022). Perceived stress, coping style and burnout of Chinese nursing students in late-stage clinical practice: A cross-sectional study. Nurse Education in Practice, 62, Article 103385. https://doi.org/10.1016/j. nepr.2022.103385
11. Oyama, Y., & Fukahori, H. (2015). A literature review of factors related to hospital nurses’ health-related quality of life. Journal of nursing management, 23(5), 661-673. https://doi.org/10.1111/jonm.12194
12. Queiros, C., Passos, F., Bartolo, A., Faria, S., Monteiro-Fonseca, S., Marques, A., Silva, C., & Pereira, A. (2020). Job stress, burnout and coping in police officers: relationship and psychometric properties of the organisational police stress questionnaire. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(18), Article 6718. https://doi.org/10.3390/ijerph17186718
13. Li, X., Jiang, T., Sun, J., Shi, L., & Liu, J. (2021). The relationship between occupational stress, job burnout and quality of life among surgical nurses in Xinjiang, China. BMC Nursing, 20, Article 181, 1-11. https://doi.org/10.1186/s12912-021-00703-2
14. Khatatbeh, H., Pakai, A., Al-Dwaikat, T., Onchonga, D., Amer, F., Prémusz, V., & Oláh, A. (2022). Nurses’ burnout and quality of life: A systematic review and critical analysis of measures used. Nursing Open, 9(3), 1564-1574. https://doi.org/10.1002/nop2.936
15. Mróz, B., Chudzicka-Czupała, A., & Kuśpit, M. (2017). Kompetencje osobowościowe i twórcze. Psychologiczne uwarunkowania kreatywności pracowników [Personality and creative competencies. Psychological determinants of employee creativity]. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
16. Bosma, H., Marmot, M. G., Hemingway, H., Nicholson, A. C., Brunner, E., & Stansfeld, S. A. (1997). Low job control and risk of coronary heart disease in Whitehall II (prospective cohort) study. BMJ, 314(7080), 558-565. https://doi.org/10.1136/bmj.314.7080.558
17. Stansfeld, S., & Candy, B. (2006). Psychosocial work environment and mental health – a meta-analytic review. Scandinavian Journal Of Work, Environment & Health, 32(6), 443-462. https://doi.org/10.5271/sjweh.1050
18. Brudek, P., Steuden, S., & Ciuła, G. (2019). The mediating role of types of coping styles in the relations between temperamental traits and staff burnout among psychiatric nurses. Psychiatria Polska, 5(131), 1151-1168. https://doi.org/10.12740/PP/ OnlineFirst/99849
19. Ran, L., Chen, X., Peng, S., Zheng, F., Tan, X., & Duan, R. (2020). Job burnout and turnover intention among Chinese primary healthcare staff: the mediating effect of satisfaction. BMJ Open, 10, Article e036702. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-036702
20. Mróz, B. (2011). Poczucie jakości życia u pracowników wyższego szczebla [Sense of quality of life in senior staff]. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
21. Mróz, B., Zmaczyńska-Witek, B., & Rachwał, A. (2021). Wybrane wymiary osobowości a wypalenie zawodowe w grupie strażaków zawodowych i ochotników [Selected personality dimensions and occupational burnout in the group of professional and volunteer firefighters]. Medycyna pracy – Workers’ Health and Safety, 72(5), 509-519. https://doi.org/10.13075/mp.5893.01080
22. Kupcewicz, E. (2017). Jakość życia pielęgniarek a strategie radzenia sobie ze stresem doświadczanym w środowisku pracy [Nurses’ quality of life and strategies for coping with stress experienced in the work environment]. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 23(1), 62-67. https://doi.org/10.5604/20834543.1235627
23. Kowalczuk, K., Krajewska-Kułak, E., Rolka, H., Kondzior, D., & Sarnacka, E. (2015). Psychospołeczne warunki pracy pielęgniarek [Psychosocial working conditions of nurses]. Hygeia Public Health, 50(4), 621-629.
24. Holubova, M., Prasko, J., Ociskova, M., Grambal, A., Slepecky, M., Marackova, M., Kamaradova, D., & Zatakova, M. (2018). Quality of life and coping strategies of outpatients with a depressive disorder in maintenance therapy – a cross-sectional study. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 14, 73-82. https://doi.org/10.2147/NDT.S153115
25. Więsyk, S. M., & Płudowska, M. (2022). The mediating role of coping styles in the relations between temperament traits and occupational burnout in bank employees. Medical Studies, 38(1), 59-67. https://doi.org/10.5114/ms.2022.115148
26. Spännargård, Å., Fagernäs, S., & Alfonsson, S. (2022). Self-perceived clinical competence, gender and workplace setting predict burnout among psychotherapists. Counselling and Psychotherapy Research, 23(2), 469-477. https://doi.org/10.1002/capr.12532
27. Xie, J., Li, J., Wang, S., Li, L., Wang, K., Duan, Y., Liu, Q., Zhong, Z., Ding, S., & Cheng, A. S. K. (2020). Job burnout and its influencing factors among newly graduated nurses: A cross-sectional study. Journal of Clinical Nursing, 30(3-4), 508-517. https://doi.org/10.1111/jocn.15567
28. Mróz, B. (2014). Poczucie jakości życia w grupie kierowników i specjalistów – test modelu MOA [Sense of quality of life in a group of managers and professionals – a test of the MOA model]. Problemy Zarządzania, 12(1), 191-206. https://doi.org/10.7172/1644-9584.45.12
29. Strelau, J., Jaworowska, A., Wrześniewski, K., & Szczepaniak, P. (2015). Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych CISS. [Coping Inventory for Stressful Situations].
30. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
31. Gough, H. G., & Heilbrun Jr., A. B. (2012). Lista Przymiotnikowa. Podręcznik (H. Grzegołowska-Klarkowska, Trans.). [Adjective Checklist]. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. (Original work published 1983).
32. Martowska, K. (2012). Lista Przymiotnikowa ACL. Harrison G. Gough, Alfred B. Heilbrun, Jr. Polska normalizacja [ACL Adjective List. Harrison G. Gough, Alfred B. Heilbrun, Jr. Polish normalization]. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
33. Pasikowski, T. (2009). Polska adaptacja kwestionariusza Maslach Burnout Inventory [Polish adaptation of the Maslach Burnout Inventory questionnaire]. In H. Sęk (Ed.), Wypalenie Zawodowe. Przyczyny i zapobieganie [Burnout. Causes and prevention] (pp. 149-167). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
34. Kalliath, T. J., O'Driscoll, M. P., Gillespie, D. F., & Bluedorn, A. C. (2000). A test of the Maslach Burnout Inventory in three samples of healthcare professionals. Work & Stress, 14(1), 35-50. https://doi.org/10.1080/026783700417212
35. Watson, R., Deary, I., Thompson, D., & Li, G. (2008). A study of stress and burnout in nursing students in Hong Kong: A questionnaire survey. International Journal of Nursing Studies, 45(10), 1534-1542. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2007.11.003
36. Bandura, A. (2006). Toward a psychology of human agency. Perspectives on Psychological Science, 1, 164-180. https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00011.x
37. Pines, A. M., & Keinan, G. (2005). Stress and burnout: The significant difference. Personality and Individual Differences, 39(3), 625-635. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.02.009
38. Laschinger, H. K. S., Borgogni, L., Consiglio, C., & Read, E. A. (2015). The effects of authentic leadership, six areas of worklife and occupational coping self-efficacy on new graduate nurses’ burnout and mental health: A cross-sectional study. International Journal of Nursing Studies, 52(6), 1080-1089. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2015.03.002
39. Read, E. A., & Laschinger, H. K. S. (2015). The influence of authentic leadership and empowerment on nurses’ relational social capital, mental health and job satisfaction over the first year of practice. Journal of Advanced Nursing, 71(7), 1611-1623. https://doi.org/10.1111/jan.12625
40. Pereira-Lima, K., & Loureiro, S. R. (2015). Burnout, anxiety, depression, and social skills in medical residents. Psychology, Health and Medicine, 20(3), 353-362. https://doi.org/10.1080/ 13548506.2014.936889
41. Andreychik, M. R. (2019). Feeling your joy helps me to bear feeling your pain: Examining associations between empathy for others’ positive versus negative emotions and burnout. Personality and Individual Differences, 137, 147-56. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.08.028
42. Komorowska-Pudło, M. (2016). The attachment style and stress coping strategies in adult men and women. Polish Psychological Forum, 21(4), 573-588. https://doi.org/10.14656/PFP20160405
43. Summerville, S., Kirwan, E., Sutin, A., Fortune, D., & O’Súilleabháin, P. S. (2023). Personality trait associations with quality of life outcomes following bariatric surgery: a systematic review. Health and Quality of Life Outcomes, 21, Article 32. https://doi.org/10.1186/s12955-023-02114-0
44. Grevenstein, D., Aguilar-Raab, C., & Bluemke, M. (2018). Mindful and Resilient? Incremental Validity of Sense of Coherence Over Mindfulness and Big Five Personality Factors for Quality of Life Outcomes. Journal of Happiness Studies, 19, 1883-1902. https://doi.org/10.1007/s10902-017-9901-y
45. Schimmack, U., Oishi, S., Furr, R. M., & Funder, D. C. (2004). Personality and Life Satisfaction: A Facet-Level Analysis. Personality and Social Bulletin, 30(8), 1062-1075. https://doi.org/10.1177/0146167204264292
46. Feher, A., & Vernon, P. A. (2021). Looking beyond the Big Five: A selective review of alternatives to the Big Five model of personality. Personality and Individual Differences, 169, Article 110002. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110002
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Barbara Mróz, Aleksandra Różańska, Julia Garus, Olimpia Brzostek, Kamil Greschütz, Julia Sampolska (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
