Spożytkowanie zjawisk transowych w procesie leczenia doświadczeń urazowych
DOI:
https://doi.org/10.12923/2353-8627/2025-0017Słowa kluczowe:
nadzieja, choroba Alzheimera, obciążenie chorobąAbstrakt
Wstęp: Przez ostatnie czterdzieści lat psychologia pozytywna i badacze nadziei prowadzili badania w obrębie wielu populacji. Głównym celem stały się populacje osób zdrowych w okresie dorosłości oraz osób cierpiących na choroby między innymi choroby nowotworowe lub układu krążenia. Zapomnianą grupą są osoby będące nieformalnymi opiekunami osób chorych na zaburzenia pamięci (łagodne zaburzenia pamięci, chorobę Alzheimera lub stadia przedkliniczne). Celem obecnego artykułu jest przedstawienie zależności konstruktu nadziei oraz złożoności jej oddziaływania na sytuację opiekunów.
Materiał i metody: W obecnym artykule dokonano zakresowego przeglądu literatury w okresie od 2015 do 2025 roku na temat nadziei i zaburzeń otępiennych. Badanie zaowocowało analizą dwudziestu badań przeprowadzonymi na różnorodnych populacjach (samych chorych, nieformalnych opiekunach osób chorych i małżonkach osób chorych).
Wyniki: Badania wniosły poszerzony wgląd w temat dzięki swojemu zróżnicowanemu pochodzeniu. Ujawniono złożony obraz badań nad nadzieją i rezyliencją. Obecne badania korzystają z różnorodnych metod pomiaru, zaczynając od kwestionariuszy samoopisowych, a skończywszy na neuroobrazowaniu. W badaniach brały udział osoby z krajów zachodnich oraz grup mniejszościowych. Umożliwiło to zobrazowanie bardziej zgeneralizowanego obrazu grupy badanej.
Wnioski: Przegląd literatury wykazał potrzebę dalszych studiów nad populacją opiekunów oraz ich dobrostanem. Wprowadzenie interwencji proponowanych przez psychologię pozytywną istotnie wspomaga jakość życia opiekunów oraz obniża odczuwany przez nich ciężar choroby osób najbliższych. Istniejące modele tj. PERMA+4 i teoria nadziei poprzez zindywidualizowane podejście mogą poprawić dobrostan rosnącej tzw. populacji kanapkowej.
Bibliografia
1. Scioli A. The psychology of hope: a diagnostic and prescriptive account. In: van den Heuvel SC, editor. Historical and multidisciplinary perspectives on hope. Cham: Springer; 2020. p. 137-63. doi: 10.1007/978-3-030-46489-9_8.
2. Edwards LM. Hope. In: Lopez SJ, editor. The encyclopedia of positive psychology. Oxford: Blackwell Publishing Ltd; 2009. p. 487–91.
3. Carr A. Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu i ludzkich siłach. Poznań: Zysk i S-ka; 2004.
4. Gawda BU. Struktura pojęcia „nadzieja” i jego zróżnicowanie. Ann Univ Mariae Curie Sklodowska Sect J Paedagogia Psychol. 2018;65–81.
5. Trzebińska E. Psychologia pozytywna. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Łośgraf; 2012. p. 97–100.
6. Snyder CR. Hope theory: rainbows in the mind. Psychol Inq. 2002;13(4):249–75.
7. Colla R, Williams P, Oades LG, Camacho-Morles J. 'A new hope' for positive psychology: a dynamic systems reconceptualization of hope theory. Front Psychol. 2022;13:809053.
8. Snyder CR, Rand KL, Sigmon DR. Hope theory: a member of the positive psychology family. In: Snyder CR, Lopez SJ, editors. Handbook of positive psychology. Oxford: Oxford University Press; 2002. p. 257–76.
9. Brzezińska AI, Appelt K, Ziółkowska B. Psychologia rozwoju człowieka. Gdańsk: GWP; 2016. p. 145–6.
10. Keltner D, Oatley K, Jenkins JM. Zrozumieć emocje. Warszawa: PWN; 2021. p. 170–7.
11. Czapiński J. Psychologiczne teorie szczęścia. In: Czapiński J, editor. Psychologia pozytywna. Warszawa: PWN; 2004.
12. Duncan AR, Daugherty G, Carmichael G. An emerging preventive mental health care strategy: the neurobiological and functional basis of positive psychological traits. Front Psychol. 2021;12:728797.
13. Łojek E, Stańczak J, Beck AT, Steer RA, Brown GK. BDI-II. Pracownia Testów Psychologicznych; 2019.
14. Donaldson SI, van Zyl LE, Donaldson SI. PERMA+4: a framework for work-related wellbeing, performance and positive organisational psychology 2.0. Front Psychol. 2022;12:817244.
15. Ciarrochi J, Hayes SC, Oades LG, Hofmann SG. Toward a unified framework for positive psychology interventions. Front Psychol. 2022;12:809362.
16. Olsman E. Hope in health care: a synthesis of review studies. In: van den Heuvel SC, editor. Historical and multidisciplinary perspectives on hope. Cham: Springer; 2020.
17. Corn BW, Feldman DB, Wexler I. The science of hope. Lancet Oncol. 2020;21(9):e452–9.
18. Graham EK, James BD, Jackson KL, Willroth EC, Boyle P, Wilson R, et al. Associations between personality traits and cognitive resilience in older adults. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci. 2021;76(1):6–19.
19. Mistretta EG, Davis MC, Yeung E. Family strain predicts subsequent depressive symptoms in middle-aged adults: hope mediates and self-compassion moderates the relation. J Soc Clin Psychol. 2020;39(1):25–58.
20. Gu J, Sun X, Shi Y, Wang S, Wang P, Liu L, et al. The hidden costs of informal caregiving: a concept analysis. BMC Nurs. 2024;23(1):617.
21. Krämer MD, Bleidorn W. The well-being costs of informal caregiving. Psychol Sci. 2024;35(12):1382–94.
22. Alzheimer Europe. European carers’ report 2018: carers’ experiences of diagnosis in five European countries. 2018.
23. Farina N, Page TE, Daley S, Brown A, Bowling A, Basset T, et al. Factors associated with the quality of life of family carers of people with dementia: a systematic review. Alzheimers Dement. 2017;13(5):572–81.
24. Alzheimer’s Disease International. World Alzheimer’s report 2015: the global impact of dementia. 2015.
25. Alzheimer’s Disease International. World Alzheimer report 2016: improving healthcare for people living with dementia. 2016.
26. Tricco AC, Lillie E, Zarin W, O'Brien KK, Colquhoun H, Levac D, Moher D, Peters MDJ, Horsley T, Weeks L, Hempel S, Akl EA, Chang C, McGowan J, Stewart L, Hartling L, Aldcroft A, Wilson MG, Garritty C, Lewin S, Godfrey CM, Macdonald MT, Langlois EV, Soares-Weiser K, Moriarty J, Clifford T, Tunçalp Ö, Straus SE. PRISMA Extension for Scoping Reviews (PRISMA-ScR): Checklist and Explanation. Ann Intern Med. 2018 Oct 2;169(7):467-473. doi: 10.7326/M18-0850. Epub 2018 Sep 4. PMID: 30178033.
27. Abellaneda-Pérez K, Cattaneo G, Cabello-Toscano M, Solana-Sánchez J, Mulet-Pons L, Vaqué-Alcázar L, et al. Purpose in life promotes resilience. Alzheimers Res Ther. 2023;15(1):49.
28. Agli O, Bailly N, Ferrand C. Spirituality and religion in older adults with dementia: a systematic review. Int Psychogeriatr. 2015;27(5):715–25.
29. García-Toro M, Sánchez-Gómez MC, Madrigal Zapata L, Lopera FJ. 'In the flesh'. Dementia (London). 2020;19(5):1474–91.
30. McCarthy VL, Ling J, Bowland S, Hall LA, Connelly J. Promoting self-transcendence. Geriatr Nurs. 2015;36(6):431–7.
31. Willroth EC, James BD, Graham EK, Kapasi A, Bennett DA, Mroczek DK. Well-being and cognitive resilience. Psychol Sci. 2023;34(3):283–97.
32. Han S, Chi NC, Han C, Oliver DP, Washington K, Demiris G. Adapting the resilience framework. Am J Alzheimers Dis Other Demen. 2019;34(6):399–411.
33. He J, Wang J, Zhong H, Guan C. The effectiveness of multi-component interventions. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(12):6973.
34. Jütten LH, Mark RE, Sitskoorn MM. Empathy in informal dementia caregivers. Int J Clin Health Psychol. 2019;19(1):12–21.
35. Kimura NRS, Neto JPS, Santos RL, Baptista MAT, Portugal G, Johannessen A, et al. Resilience in carers. J Geriatr Psychiatry Neurol. 2019;32(2):59–67.
36. McManus K, Tao H, Jennelle PJ, Wheeler JC, Anderson GA. Performing arts intervention. Aging Ment Health. 2022;26(4):735–44.
37. Monin JK, Schulz R, Feeney BC. Compassionate love. Gerontologist. 2015;55(6):981–9.
38. Pandya SP. Meditation program. J Gerontol Soc Work. 2019;62(6):663–81.
39. Rosa RDLD, Simões-Neto JP, Santos RL, Torres B, Baptista MAT, Kimura NRS, et al. Caregivers’ resilience. Aging Ment Health. 2020;24(2):250–8.
40. Stansfeld J, Stoner CR, Wenborn J, Vernooij-Dassen M, Moniz-Cook E, Orrell M. Positive psychology outcome measures. Int Psychogeriatr. 2017;29(8):1281–96.
41. Wilks SE, Spurlock WR, Brown SC, Teegen BC, Geiger JR. Examining spiritual support. Geriatr Nurs. 2018;39(6):663–8.
42. Creighton AS, Davison TE, Kissane DW. The correlates of anxiety among older adults. Int J Geriatr Psychiatry. 2017;32(2):141–54.
43. Daley RT, O’Connor MK, Shirk SD, Beard RL. 'In this together' or 'Going it alone'. J Aging Stud. 2017;40:57–63.
44. Gallagher E, Beard RL. Buffer or blade. J Aging Stud. 2020;52:100832.
45. McGee JS, Polson EC, Myers DR, McClellan A, Meraz R, Ke W, et al. Hope mediates stress. Geriatrics (Basel). 2024;9(2):38.
46. Blanchard T, McGrath RE, Jayawickreme E. Resilience in the face of interpersonal loss. Appl Psychol Health Well Being. 2021;13(4):817–34.
47. McElroy-Heltzel SE, Shannonhouse LR, Davis EB, Lemke AW, Mize MC, Aten J, et al. Resource loss and mental health. Int J Psychol. 2022;57(1):127–35.
48. Evans KL, Millsteed J, Richmond JE, Falkmer M, Falkmer T, Girdler SJ. Working sandwich generation women. PLoS One. 2016;11(6):e0157469.
49. Zhang Y, Gu Z, Xu Y, He M, Gerber BS, Wang Z, et al. Global scientific trends. Heliyon. 2023;10(1):e23405.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Justyna Gerłowska (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
