The role of lipid metabolism in cognitive functions among individuals with mental disorders: a cross-sectional study
DOI:
https://doi.org/10.12923/2353-8627/2025-0023Słowa kluczowe:
funkcje poznawcze, choroba psychiczna, lipidy, dyslipidemiaAbstrakt
Wstęp: Zaburzenia psychiczne są często związane z dysregulacją metaboliczną i przewlekłym stanem zapalnym, które mogą nasilać spadek funkcji poznawczych wykraczający poza typowe procesy starzenia się. Chociaż związek między profilem lipidowym a zdrowiem mózgu jest dobrze udokumentowany w populacji ogólnej, zależność ta pozostaje złożona i potencjalnie nieliniowa u pacjentów psychiatrycznych ze względu na wpływ leczenia przeciwpsychotycznego oraz czynników stylu życia.
Materiał i metody: Badanie przeprowadzono wśród osób z zaburzeniami psychicznymi korzystających z dziennych ośrodków wsparcia w Lublinie i Łęcznej. Do analiz zakwalifikowano 91 osób z rozpoznaniami F20, F25, F22, F31, F32, F40F48 oraz F60F69. Zebrano dane biochemiczne (TG, TC, LDL-C, HDL-C), a funkcje poznawcze oceniono za pomocą testów STMS, VFT oraz RAVLT.
Dyskusja: Dyslipidemię stwierdzono u 79,1 % uczestników, przy czym wyższe stężenia TG i TC obserwowano u kobiet niż u mężczyzn. Łącznie u 55% badanych stwierdzono podwyższone LDL-C, bez istotnych różnic między płciami. Podczas gdy regresja liniowa nie wykazała istotnych zależności, modele drzew decyzyjnych (C&RT) ujawniły, że niższe stężenia TG oraz leczenie arypiprazolem były głównymi predyktorami lepszej sprawności poznawczej. Jednak te prokognitywne korzyści były istotnie modyfikowane przez masę ciała. W grupie osób z SMI stężenia TG były wyższe niż w grupie bez SMI.
Wnioski: Nasze wyniki wskazują, że związek pomiędzy profilem lipidowym a funkcjami poznawczymi u pacjentów psychiatrycznych ma charakter nieliniowy i w dużym stopniu zależy od moderatorów metabolicznych i farmakologicznych. Chociaż arypiprazol wykazywał potencjalne działanie prokognitywne, efekt ten był istotnie osłabiany przez otyłość i dyslipidemię, co podkreśla konieczność zintegrowanego monitorowania metabolicznego oraz kontroli masy ciała w celu zachowania zdrowia poznawczego w tej populacji.
Bibliografia
1. Pappan N, Awosika AO, Rehman A. Dyslipidemia. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560891/
2. Kanagasundaram P, Lee J, Prasad F, et al. Pharmacological interventions to treat antipsychotic induced dyslipidemia in schizophrenia patients: a systematic review and meta-analysis. Front Psychiatry. 2021;12:642403. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.642403
3. Ma Q, Yang F, Ma B, et al. Risk of dyslipidemia with antipsychotic drug treatment in Chinese inpatients with mental illness: a hospital-based cohort study. BMJ Open. 2021;11(1):e043259. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2020-043259
4. Li R, Zhang Y, Zhu W, et al. Effects of olanzapine treatment on lipid profiles in patients with schizophrenia: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2020;10(1):17028. https://doi.org/10.1038/s41598-020-73983-4
5. Ferreira L, Belo A, Abreu-Lima C. A case-control study of cardiovascular risk factors and cardiovascular risk among patients with schizophrenia. Rev Port Cardiol. 2010;29(10):1481-1493.
6. Li R, Wang TJ, Lyu PY, et al. Effects of plasma lipids and statins on cognitive function. Chin Med J (Engl). 2018;131(4):471 476. https://doi.org/10.4103/0366-6999.225062
7. Łopuszańska U, Skórzyńska-Dziduszko K, Prendecka M, Makara-Studzińska M. Overweight and obesity and cognitive dysfunctions in a group of individuals with mental disorders. Psychiatr Pol. 2016;50(2):393-406.
8. Łopuszańska U, Sidor K, Makara-Studzińska M. Psychosocial determinants of metabolic disorders in individuals with psychiatric disorders. Psychiatr Psychol Klin. 2017;17(1):17-22.
9. Zdrojewski T, Solnica B, Cybulska B, et al. Prevalence of lipid abnormalities in Poland: the NATPOL 2011 survey. Kardiol Pol. 2016;74(3):213-223.
10. Janszky I, Vatten L, Romundstad P, et al. Metabolic syndrome in Poland: the PONS study. Ann Agric Environ Med. 2011;18(2):270 272.
11. Jóźwiak JJ, Studziński K, Tomasik T, et al. Prevalence of cardiovascular risk factors among primary care patients in Poland: LIPIDOGRAM2015 study. Atheroscler Suppl. 2021;42:e15-e24. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosissup.2021.01.004
12. Hagi K, Nosaka T, Pikalov A. Effect of antipsychotics on lipid parameters in schizophrenia: systematic review and meta-analysis of placebo-controlled trials. Schizophr Bull. 2019;45(Suppl 2):S256. https://doi.org/10.1093/schbul/sbz018.416
13. Johansen IT, Steen NE, Haram M, et al. Sex differences in antipsychotic-related triglyceride levels are associated with metabolic hormones. Schizophr Res. 2022;243:55-63. https://doi.org/10.1016/j.schres.2022.02.015
14. Pillinger T, Beck K, Stubbs B, et al. Cholesterol and triglyceride levels in first episode psychosis: a meta-analysis. Br J Psychiatry. 2017;211(6):339-349. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.117.200907
15. Wei YG, Cai DB, Liu J, et al. Cholesterol and triglyceride levels in first episode major depressive disorder: a meta-analysis. J Affect Disord. 2020;266:465-472. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.01.114
16. Bervoets C, Morrens M, Vansteelandt K, et al. Effect of aripiprazole on verbal memory and fluency in schizophrenic patients: ESCAPE study. CNS Drugs. 2012;26(11):975-982. https://doi.org/10.1007/s40263-012-0003-4
17. Banks WA, Coon AB, Robinson SM, et al. Triglycerides induce leptin resistance at the blood–brain barrier. Diabetes. 2004;53(5):1253-1260. https://doi.org/10.2337/diabetes.53.5.1253
18. Marseglia A, Darin-Mattsson A, Skoog J, et al. Metabolic syndrome and cognition in older adults. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2021;76(12):2275-2283. https://doi.org/10.1093/gerona/glab195
19. Yates KF, Sweat V, Yau PL, et al. Impact of metabolic syndrome on cognition and brain. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2012;32(9):2060-2067. https://doi.org/10.1161/ATVBAHA.112.252759
20. Power MC, Rawlings A, Sharrett AR, et al. Midlife lipids and 20 year cognitive change. Alzheimers Dement. 2018;14(2):167-177. https://doi.org/10.1016/j.jalz.2017.07.757
21. Dimache AM, Șalaru DL, Sascău R, et al. High triglycerides and cognitive impairment. Nutrients. 2021;13(6):2118. https://doi.org/10.3390/nu13062118
22. Peng J, Luo F, Ruan G, et al. Hypertriglyceridemia and atherosclerosis. Lipids Health Dis. 2017;16:233. https://doi.org/10.1186/s12944-017-0625-0
23. Zhao Y, Zhang H, Cheng J, et al. Dyslipidaemia and cognitive impairment: meta-analysis. J Integr Neurosci. 2024;23(2):40. https://doi.org/10.31083/j.jin2302040
24. Yu Y, Yan P, Cheng G, et al. Serum lipid profiles and cognitive impairment in old age. Gen Psychiatr. 2023;36(2):e101009. https://doi.org/10.1136/gpsych-2023-101009
25. Xie L, Luo H, Zhao Y, et al. Triglycerides, HDL and cognitive function in middle-aged and older adults. Biogerontology. 2025;26(2):75. https://doi.org/10.1007/s10522-025-10201-6
26. Lv YB, Yin ZX, Chei CL, et al. High-normal cholesterol and cognitive performance in Chinese elderly. J Nutr Health Aging. 2016;20(3):280-287. https://doi.org/10.1007/s12603-016-0701-6
27. Giannos P, Prokopidis K, Lidoriki I, et al. Medium chain triglycerides and memory in older adults: systematic review. BMC Geriatr. 2022;22(1):817. https://doi.org/10.1186/s12877-022-03521-6
28. Ota M, Matsuo J, Ishida I, et al. Ketogenic formula and cognitive function in Alzheimer’s disease. Neurosci Lett. 2019;690:232 236. https://doi.org/10.1016/j.neulet.2018.10.048
29. Ma L, Yuan YX, Cheng FJ, et al. Blood lipids and cognitive impairment in type 2 diabetes mellitus. Eur J Med Res. 2024;29(1):1. https://doi.org/10.1186/s40001-023-01574-w
30. Sterling NW, Lichtenstein M, Lee EY, et al. Higher LDL and executive function in Parkinson’s disease. Aging Dis. 2016;7(3):237-245. https://doi.org/10.14336/AD.2015.1030
31. Zhou Z, Liang Y, Zhang X, et al. LDL cholesterol and Alzheimer’s: meta-analysis. Front Aging Neurosci. 2020;12:5. https://doi.org/10.3389/fnagi.2020.00005
32. Mefford MT, Chen L, Lewis CE, et al. Long-term LDL-C levels and cognitive function: CARDIA study. J Int Neuropsychol Soc. 2021;27(10):1048-1057. https://doi.org/10.1017/S1355617721000059
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Urszula Łopuszańska, Joanna Milanowska (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
