Familizm i bliskość interpersonalna a relacja opieki dorosłego dziecka wobec matki z chorobą nowotworową
DOI:
https://doi.org/10.12923/2353-8627/2026-0003Słowa kluczowe:
bliskość interpersonalna, choroba nowotworowa, dorosłość, familizm, opiekaAbstrakt
Wstęp: Choroba nowotworowa rodzica stanowi silny stresor destabilizujący funkcjonowanie struktury i dynamiki całej rodziny. Coraz częściej można zauważyć, że młodzi dorośli pełnią nieformalne role opiekuńcze wobec starzejących się i chorujących rodziców, jednocześnie łącząc obowiązki edukacyjne, zawodowe i rozwojowe. Niektóre z psychologicznych zmiennych, takie jak familizm oraz bliskość interpersonalna, mogą odgrywać znaczącą rolę w kształtowaniu tego rodzaju relacji opieki.
Cel: Celem badania było określenie, czy wymiary familizmu oraz bliskość interpersonalna pozwalają przewidywać typ relacji opieki dorosłego dziecka wobec chorującej na nowotwór piersi matki, a także porównanie nasilenia tych zmiennych w grupach młodych dorosłych różniących się stanem zdrowia matki.
Metoda: W badaniu uczestniczyło 200 młodych dorosłych, z których połowa miała matkę chorującą na nowotwór piersi. W pomiarze psychologicznym zastosowano trzy narzędzia psychologiczne: Jednowymiarową Skalę Bliskości Interpersonalnej, Skalę Familizmu, Skalę Typów Opieki nad Starzejącymi się Rodzicami oraz ankietę socjodemograficzną.
Wyniki: Młodzi dorośli, których matka chorowała na nowotwór piersi deklarowali wyższe nasilenie bliskości interpersonalnej oraz wyższe wyniki na większości wymiarów wartości rodzinnych, przy jednocześnie niższych wynikach w zakresie relacji opieki. Bliskość interpersonalna okazała się negatywnym wskaźnikiem relacji opieki w obu grupach młodych dorosłych, choć w grupie osób z chorą matką miała największe znaczenie dla relacji opieki afektywnej. Przekonanie o konieczności realizowania zobowiązań rodzinnych stanowiło negatywny wskaźnik relacji opiekuńczej w grupie osób z chorą matką. Natomiast zmienna religia stanowiła pozytywny wskaźnik relacji opieki o charakterze instrumentalnym.
Bibliografia
1.Jassem J, Krzakowski M, et al. Onkologia – podręcznik dla studentów i lekarzy. Warszawa: PZWL; 2020.
2. Faller H, Brähler E, Härter M, Keller M, Schulz H, Wegscheider K, et al. Unmet needs for information and psychosocial support in relation to quality of life and emotional distress: A comparison between gynecological and breast cancer patients. Patient Educ Couns. 2017;100(10):1934–42. doi:10.1016/j.pec.2017.05.031.
3. Plopa M. Psychologia rodziny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak; 2011.
4. Pietrzyk Z. Psychospołeczne aspekty choroby nowotworowej. Kraków: Uniwersytet Jagielloński; 2006.
5. Zielazny T, Nowak A, Kwiatkowski P. Onkol Pol. 2013;16(1):21–9.
6. MaksimDąbrowska K. Wychowanie w Rodzinie. 2025;32(4):169–79. doi:10.61905/wwr/211372
7. KrywultAlbańska M. Wychowanie w Rodzinie. 2025;32(3):133–48. doi:10.61905/wwr/210526
8. RóżyckaTran J, Jurek P, Truong TKH, Olech M. Front Psychol. 2021;11:525034. doi:10.3389/fpsyg.2020.525034.
9. Tagharrobi L, Tagharrobi Z, Delbari A, et al. BMC Geriatr. 2025;25:1023. doi:10.1186/s12877-025-06590-5.
10. WalęckaMatyja K. Psychiatr Pol. 2020;54(4):791–806. doi:10.12740/PP/108993.
11. Banach A, WalęckaMatyja KK. Arch Psychiatry Psychother. 2024;26(4):66–78. doi:10.12740/APP/191452.
12. Sayegh P, Knight BG. J Gerontol B. 2011;66(1):3–14. doi:10.1093/ geronb/gbq061
13. Betts Adams K, McClendon MJ, Smyth KA. Dementia. 2008;7(3):301–19. doi:10.1177/1471301208093286
14. Chabior A, Chrost M. Przegląd Psychologiczny. 2021;29(1):44–61.
15. Gillick MR. J Palliat Med. 2014;17(8):957–61.
16. Gibson M. J Appl Gerontol. 2020;39(3):301–20.
17. WalęckaMatyja KK, Janicka I. Rodzina jako wartość. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego; 2021.
18. Roberts C, Anderson J, Smith L. J Appl Gerontol. 2020;39(7):751–70.
19. Krämer T, Hoffmann H, Schröder J. Aging Ment Health. 2024;28(1):24–36.
20. Hu B, Liu Y, Li J. Aging Ment Health. 2025;29(2):112–24.
21. Zawadzka E, Domańska Ł. Curr Probl Psychiatry. 2025;26:1–10. doi:10.12923/2353-8627/2025-0001
22. Zwar L, König HH, Hajek A. Eur J Ageing. 2024;21(1). doi:10.1007/s10433-023-00797-4
23. Wróbel M, Gut A, RóżyckaTran J. Przegląd Psychologiczny. 2014;57(2):151–64.
24. Spruytte N, Van Audenhove C, Lammertyn F. J Gerontol B. 2002;55(4):243–52. doi: 10.1093/geronb/55.4.p243
25. Błachnio A. Wychowanie w Rodzinie. 2016;13(1):441–53. doi:10.23734/wwr20161.441.453
26. Riley LD, Bowen CP. Fam J. 2005;13(1):52–8. doi:10.1177/1066480704270099
27. Fingerman KL, Kim K, Tennant PWG, Birditt KS, Zarit SH. J Gerontol B. 2025;80(1):110–23. doi: 10.1093/geronb/gbae198
28. Sabogal F, Marín G, OteroSabogal R, VanOss Marín B, PérezStable EJ. Hisp J Behav Sci. 1987;9(4):397–412. doi:10.1177/07399863870094003.
29. Davey A, Gulish L, Askew J, Godette K, Johnson T. Clin Child Psychol Psychiatry. 2011;16(4):500–21.
30. Cutrona CE. Social support in couples. Thousand Oaks, CA: Sage Publications; 1996.
31. Świętochowski W. Psychospołeczne aspekty chorób przewlekłych. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego; 2004.
32. Borchet J. In: Kaźmierczak M, LewandowskaWalter A, editors. Rodzina w cyklu życia – rozwój, zmiana, kryzysy. Toruń: Liberi Libri; 2023. p. 227–38.
33. AboJabel H, Ayalon L. Technol Soc. 2023;75:102386. doi:10.1016/j.techsoc.2023.102386.
34. Lacey RE, Xue B, Di Gessa G, Lu W, McMunn A. Lancet Public 2.Health. 2024;9(1):e16–e25. doi:10.1016/S2468-2667(23)00206-35. OgińskaBulik N, Juczyński Z. MiniCOPE. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych; 2009.
36. Falzarano F, Moxley J, Pillemer K, Czaja SJ. J Gerontol B. 2021;77(7):1269–79. doi:10.1093/geronb/gbab160.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Autorzy

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.