The lexicon of emotions and personality traits
DOI:
https://doi.org/10.12923/2353-8627/2025-0013Słowa kluczowe:
podejście psycholeksykalne, emocje, osobowośćAbstrakt
Wprowadzenie: Celem zrealizowanych badań było ustalenie związku pomiędzy leksykonem emocji a cechami osobowości z modelu Wielkiej Piątki. Są to pierwsze badania psycholeksykalne analizujące zbieżność różnic indywidualnych w zakresie cech osobowości i emocji.
Cel i metody: W badaniach wykorzystano listę deskryptorów emocji ujęte w formie krótkich zdań, która pozwoliła zmierzyć predyspozycje do doświadczania jedenastu emocji. Do pomiaru cech osobowości użyto kwestionariusz IPIP-50 w polskiej adaptacji. W badaniach przekrojowych wzięło udział 360 osób.
Wyniki: Wyniki analizy kanonicznej wykazały istnienie czterech statystycznie istotnych nieredundantnych pierwiastków kanonicznych wyjaśniających wariancję cech osobowości i predyspozycji do doświadczania emocji. Dwa pierwiastki są zdominowane przez pojedynczą cechę, a dwa wyznaczają typ osobowości, który współwystępuje z innym wzorcem
doświadczania emocji. Stabilność emocjonalna wiązała się z rzadszym doświadczaniem lęku, smutku, dystresu i wstydu. Intelekt współwystępował z doświadczaniem zainteresowania. Kombinacje niskiego vs. wysokiego nasilenia Ekstrawersji i Ugodowości korelowały z różnicami indywidualnymi w zakresie pogardy, wstydu i kontroli emocji.
Wnioski: Ustalone prawidłowości znajdują potwierdzenie w części dotychczasowych badań oraz wskazują nowe zależności, które wcześniej nie były odkryte z powodu stosowania narzędzi mierzących wąski zakres emocji. Wykazano, że model Wielkiej Piątki jest w stanie wyjaśnić tylko część predyspozycji do doświadczania emocji. Pełniejsze wyjaśnienie różnic indywidualnych w zakresie emocji wymaga modeli osobowości opracowanych na podstawie badań psycholeksykalnych w podejściu wysokowymiarowym i inkluzywnym.
Bibliografia
1. McCrae RR, Costa PT. Personality trait structure as a human universal. Amer Psychol. 1997;52(5):509-525. doi: 10.1037/0003-066X.52.5.509
2. Saucier G. Recurrent personality dimensions in inclusive lexical studies: Indications for a Big Six structure. J Pers. (2009;77(5): 1577-1614. doi: 10.1111/j.1467-6494.2009.00593.x
3. Allport GW, Odbert HS. Trait-names: A psycho-lexical study. Psychological monographs. 1936;47(1):i.
4. Angleitner A, Ostendorf F, John OP. Towards a taxonomy of personality descriptors in German: A psycho-lexical study. Eur J Pers. 1990;4(2):89–118. doi:10.1002/per.2410040204
5. Norman WT. 2800 personality trait descriptors: Normative operating characteristics for a university population. Ann Arbor: Department of Psychology, University of Michigan; 1967.
6. Almagor M, Tellegen A, Waller NG. The Big Seven model: A cross-cultural replication and further exploration of the basic dimensions of natural language trait descriptors. J Pers Soc Psych. 1995; 69(2):300-310. doi: 10.1037/0022-3514.69.2.300
7. De Raad B, Barelds DP. A new taxonomy of Dutch personality traits based on a comprehensive and unrestricted list of descriptors. J Pers Soc Psych. 2008;94(2):347-364. doi: 10.1037/0022-3514.94.2.347.
8. Saucier G, Srivastava S. What makes a good structural model of personality? Evaluating the Big Five and alternatives. In: Mikulincer M, Shaver PR, Cooper ML, Larsen RJ, editors. APA handbook of personality and social psychology. Vol. 4. Personality processes and individual differences. Washington, DC: American Psychological Association; 2015. p. 283–305. doi:10.1037/14343-013
9. Galton F. Measurement of character. Fortnightly Rev. 1884;36:179–185.
10. Goldberg LR. Language and individual differences: The search for universals in personality lexicon. In: Wheeler L, editor. Rev Pers Soc Psych. Vol. 2. Beverly Hills: Sage; 1981. p. 141–165.
11. De Raad B. Five big, big five issues: Rationale, content, structure, status, and crosscultural assessment. Eur Psych. 1998;3(2):113- 24. doi: 10.1027/1016-9040.3.2.113
12. Goldberg LR. An alternative “description of personality”: The Big-Five factor structure. J Pers Soc Psychol. 1990;59(6):1216– 1229. doi:10.1037/0022-3514.59.6.1216
13. Ashton MC, Lee K. A theoretical basis for the major dimensions of personality. Eur J Pers. 2001;15(5):327-53. doi: 10.1002/ per.417
14. Gorbaniuk O, Ivanova A. The language as a source of knowledge about individual differences. Nauka. 2018;4:7–26.
15. Gorbaniuk O, Hartmann KK, Talewski M, Gorbaniuk J, Godziewski H, Pianka K. The comprehensive psycholexical taxonomy of the Polish lexicon of emotions. J Res Pers. 2025; 28:104646. doi: 10.1016/j.jrp.2025.104646
16. Ekman P. Universal facial expressions of emotion. Calif Ment Health Res Dig. 1970;8(4):151–158.
17. Cowen AS, Sauter D, Tracy JL, Keltner D. Mapping the passions: Toward a high-dimensional taxonomy of emotional experience and expression. Psychol Sci Public Interest. 2019;20(1):69–90. doi:10.1177/1529100619850176
18. Donovan R, Johnson A, De Róiste Á, O'Reilly R. Investigating the relationships between basic emotions and the Big Five personality traits and their sub-traits. J Pers. 2025. doi:10.1111/ jopy.13027
19. Marengo D, Davis KL, Gradwohl GÖ, Montag C. A meta-analysis on individual differences in primary emotional systems and Big Five personality traits. Sci Rep. 2021;11(1):7453. doi:10.1038/ s41598-021-84366-8
20. Deak A, Inhof O, Nagy L, Csokasi K. Affective super-traits and/or individual patterns: A variable-centered and a person-centered approach of primary emotional aspects of personality. Sci Rep. 2024;14(1):4787. doi:10.1038/s41598-024-55371-4
21. Komulainen E, Meskanen K, Lipsanen J, Lahti JM, Jylhä P, Melartin T, Ekelund J. The effect of personality on daily life emotional processes. PLoS One. 2014;9(10):e110907. doi:10.1371/journal. pone.0110907
22. Dubisz, S. (Ed.). (2008). Uniwersalny słownik języka polskiego. Warsaw: PWN. 23. Gorbaniuk O., Korczak A, Toruj N, et al. Comprehensive psycholexical classification of Polish person-descriptive terms. Curr Iss Pers Psych. 2019; 7(2): 142–154. doi: 10.5114/ cipp.2019.82792
24. Goldberg LR, Johnson JA, Eber HW, Hogan R, Ashton MC, Cloninger CR, Gough HG. The international personality item pool and the future of public-domain personality measures. J Res Pers. 2006; 40(1):84-96. doi: 10.1016/j.jrp.2005.08.007
25. Strus W, Cieciuch J, Rowiński T. The Polish adaptation of the IPIP-BFM-50 questionnaire for measuring five personality traits in the lexical approach. Ann Psychol. 2014;17(2):347–366. doi: 10.5167/uzh-162943
26. Gorbaniuk O, Budzińska A, Owczarek M, Bożek E, Juros K. The factor structure of Polish personality–descriptive adjectives: An alternative psycho–lexical study. Eur J Pers. 2013;27(3):304-18. doi: 10.1002/per.1921
27. Fayn K, MacCann C, Tiliopoulos N, Silvia P. Aesthetic emotions and aesthetic people: Openness predicts sensitivity to novelty in the experiences of interest and pleasure. Front Psychol. 2015;6:1877. doi:10.3389/fpsyg.2015.01877
28. Fayn K, Silvia PJ, Dejonckheere E, Verdonck S, Kuppens P. Confused or curious? Openness/intellect predicts more positive interest-confusion relations. J Pers Soc Psychol. 2019;117(5):1016. doi:10.1037/pspp0000257
29. Barańczuk U. The five factor model of personality and emotion regulation: A meta-analysis. Pers Ind Diff. 2019;139:217-27. doi: 10.1016/j.paid.2018.11.025
30. Silvia PJ, Nusbaum EC. On personality and piloerection: Individual differences in aesthetic chills and other unusual aesthetic experiences. Psychol Aesthet Creat Arts. 2011;5(3):208–214. doi:10.1037/a0021914
31. DeYoung CG. Cybernetic Big Five Theory. J Res Pers. 2015;56:33– 58. doi:10.1016/j.jrp.2014.07.004
32. Tov W, Nai ZL, Lee HW. Extraversion and agreeableness: Divergent routes to daily satisfaction with social relationships. J Pers. 2016;84(1):121-34. DOI: 10.1111/jopy.12146
33. Saucier G, Iurino K. High-dimensionality personality structure in the natural language: Further analyses of classic sets of English-language trait adjectives. J Pers Soc Psychol. 2020;119(5):1188–1219. doi:10.1037/pspp0000273
34. Hughes DJ, Kratsiotis IK, Niven K, Holman D. Personality traits and emotion regulation: A targeted review and recommendations. Emotion. 2020;20(1):63-67. doi: 10.1037/emo0000644
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Oleg Gorbaniuk, Julia Gorbaniuk, Maciej Talewski (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
