An Empirical Examination of the Association Between Alexithymia and Some Imaginal Characteristics: Theoretical and Methodological Considerations
DOI:
https://doi.org/10.12923/2353-8627/2026-0001Słowa kluczowe:
aleksytymia, marzenie na jawie, fantazjowanie, procesy wyobrażeniowe, Skala aleksytymii Toronto-20Abstrakt
Wstęp: W badaniach nad aleksytymią trwa debata dotycząca tego, czy zubożone procesy wyobrażeniowe stanowią istotny element tego konstruktu. Celem badania było sprawdzenie, czy aleksytymia wiąże się z fantazjowaniem jako strategią regulacji emocji oraz z wybranymi wskaźnikami marzeń na jawie i marzeń sennych.
Materiał i metoda: W badaniu wzięło udział 271 osób z Polski, zrekrutowanych za pośrednictwem mediów społecznościowych. Uczestnicy wypełnili kwestionariusze dotyczące aleksytymii (Skalę aleksytymii Toronto-20), fantazjowania jako strategii regulacji emocji, marzeń na jawie i marzeń sennych, symptomów depresji i lęku oraz dobrostanu psychologicznego. Użyto analiz korelacyjnych oraz eksploracyjnej i konfirmacyjnej analizy czynnikowej.
Dyskusja: Polska wersja Skali aleksytymii Toronto-20 charakteryzowała się teoretycznie oczekiwaną 3-czynnikową strukturą oraz uzyskała akceptowalne do bardzo dobrych wskaźniki dopasowania modelu. Poziom aleksytymii był słabo związany z charakterystykami marzeń sennych, natomiast nie stwierdzono jego związku z częstotliwością ani treścią marzeń na jawie. Wyższy poziom aleksytymii wiązał się z częstszym wykorzystywaniem fantazjowania jako strategii regulacji emocji. Fantazjowanie tego typu, poziom aleksytymii oraz nasilenie symptomów depresji i lęku były ze sobą dodatnio związane.
Wnioski: Z perspektywy klinicznej można przypuszczać, że osoby o wysokim poziomie aleksytymii częściej wykorzystują fantazjowanie jako strategię regulacji emocji. Strategia ta wydaje się jednak nieskuteczna, co może odzwierciedlać deficyty w zakresie procesów wyobrażeniowych. Uzyskane wyniki należy interpretować z uwzględnieniem ograniczeń badania. Dalsze badania powinny wykraczać poza samoopisowe miary aleksytymii.
Bibliografia
1. Luminet O, Bagby RM, Taylor GJ. (Eds.). Alexithymia: Advances in research, theory, and clinical practice. Cambridge; Cambridge University Press: 2018.
2. Luminet O, Nielson KA. Alexithymia: Toward an Experimental, Processual Affective Science with Effective Interventions. Annu Rev Psychol. 2025;76(1):741-769. doi:10.1146/annurev-psych-021424-030718
3. Taylor GJ, Bagby RM, Parker JDA. Disorders of affect regulation: Alexithymia in medical and psychiatric illness. Cambridge; Cambridge University Press: 1997.
4. Vorst CMH, Bermond B. Validity and reliability of the Bermond-Vorst Alexithymia Questionnaire. Pers Individ Dif. 2001;30(3):413-434. doi:10.1016/S0191-8869(00)00033-7
5. Preece D, Becerra R, Allan A, Robinson K, Dandy J. Establishing the theoretical components of alexithymia via factor analysis: Introduction and validation of the attention-appraisal model of alexithymia. Pers Individ Dif. 2017;119:341-352. doi:10.1016/j. paid.2017.08.003
6. Taylor GJ, Porcelli P, Bagby RM. Alexithymia: A Defense of the Original Conceptualization of the Construct and a Critique of the Attention-Appraisal Model. Clin Neuropsychiatry. 2024;21(5):329-357. doi:10.36131/cnfioritieditore20240501
7. Preece DA, Gross JJ. Conceptualizing alexithymia. Pers Individ Dif. 2023;215:1-6. doi:10.1016/j.paid.2023.112375
8. Preece DA, Becerra R, Robinson K, Allan A, Boyes M, Chen W, et al. What is alexithymia? Using factor analysis to establish its latent structure and relationship with fantasizing and emotional reactivity. J Pers. 2020;88(6):1162-1176. doi: 10.1111/jopy.12563
9. Taylor GJ, Ryan D, Bagby RM. Toward the development of a new self-report alexithymia scale. Psychother Psychosom. 1985;44(4):191-199. doi:10.1159/000287912
10. Bagby RM, Parker JD, Taylor GJ. The twenty-item Toronto Alexithymia Scale–I. Item selection and cross-validation of the factor structure. J Psychosom Res. 1994;38(1):23-32. doi:10.1016/0022-3999(94)90005-1
11. Taylor GJ, Bagby RM, Porcelli P. Revisiting the Concept of Pensée Opératoire: Some Conceptual, Empirical, and Clinical Considerations. Psychodyn Psychiatry. 2023;51(3):287-310. doi:10.1521/pdps.2023.51.3.287
12. Taylor GJ, Bagby RM. Examining Proposed Changes to the Conceptualization of the Alexithymia Construct: The Way Forward Tilts to the Past. Psychother Psychosom. 2021;90(3):145-155. doi:10.1159/000511988
13. Bagby RM, Taylor GJ, Parker JD. Construct validity of the Toronto Alexithymia Scale. Psychother Psychosom. 1988;50(1):29-34. doi:10.1159/000288097
14. Apfel RJ, Sifneos PE. Alexithymia: concept and measurement. Psychother Psychosom. 1979;32(1-4):180-190. doi:10.1159/000287386
15. Bauermann TM, Parker JDA, Taylor GJ. Sleep problems and sleep hygiene in young adults with alexithymia. Pers Individ Dif. 2008;45(4):318-322. doi:10.1016/j.paid.2008.04.019
16. De Gennaro L, Ferrara M, Cristiani R, Curcio G, Martiradonna V, Bertini M. Alexithymia and dream recall upon spontaneous morning awakening. Psychosom Med. 2003;65(2):301-306. doi:10.1097/01.psy.0000058373.50240.71
17. Formica I, Barbàra F, Trotta A. The association between alexithymia and impoverishment of dreaming: an empirical research amongst undergraduate students. Mediterr. J. Clin. Psychol. 2013;1(2):1-13. doi:10.6092/2282-1619/2013.2.919
18. Lumley MA, Bazydlo RA. The relationship of alexithymia characteristics to dreaming. J Psychosom Res. 2000;48(6):561-567. doi:10.1016/s0022-3999(00)00096-9
19. Lyvers M, Goldberg O, Thorberg FA. Alexithymia and emotionality of dreams. Int. J. Dream Res. 2023;16(1):15-20. doi:10.11588/ijodr.2023.1.89134
20. Lyvers M, Robinson M, Watt B, Thorberg FA. Alexithymia and aspects of dreaming: Differential associations of alexithymia facets with dream variables. Int. J. Psychol. 2024;59(1):132-142. doi:10.1002/ijop.12956
21. Montebarocci O, Giovagnoli S. Alexithymia, Depression, Trait-anxiety and Their Relation to Self-reported Retrospective Dream Experience. Am. J. Appl. Psychol. 2019;8(6):121-132. doi:10.11648/j.ajap.20190806.13
22. Nielsen T, Levrier K, Montplaisir J. Dreaming correlates of alexithymia among sleep-disordered patients. Dreaming. 2011;21(1):16-31. doi:10.1037/a0022861
23. Obrębska M, Rohoza K. Stress as a moderator of the relationship between alexithymia and dreaming: Research findings. Dreaming. 2021;31(2):186-194. doi:10.1037/drm0000167
24. Meade AW, Craig SB. Identifying careless responses in survey data. Psychol. Methods. 2012;17(3):437-455. doi:10.1037/ a0028085
25. Bagby RM, Parker JDA, Taylor GJ. Twenty-five years with the 20-item Toronto Alexithymia Scale. J Psychosom Res. 2020;131:109940. doi:10.1016/j.jpsychores.2020.109940
26. Bagby RM, Zito L, Lau SCL, Mortezaei A, Porcelli P, Taylor GJ. Alexithymia and Impaired Mentalization: Evidence from Self¬, Informant-, and Meta-Perception Ratings on the 20-Item Toronto Alexithymia Scale. J Intell. 2025;13(7):89. doi:10.3390/jintelligence13070089
27. Larionow P, Mazur M, Bagby RM. A Revised Polish Toronto Alexithymia Scale (TAS-20-POL-R): Translation and Validation. [Manuscript submitted for publication].
28. Larionow P, Pilarska N, Mudło-Głagolska K. Using fantasizing to feel more positive emotions may lead to adverse effects: Preliminary psychometric properties of the Polish version of the Emotion Regulation Questionnaire-Fantasizing. Psychiatria. 2023;20(2):78-88. doi:10.5603/PSYCH.a2023.0010
29. Kroenke K, Spitzer RL, Williams JB, Löwe B. An ultra-brief screening scale for anxiety and depression: the PHQ-4. Psychosomatics. 2009;50(6):613-621. doi:10.1176/appi.psy.50.6.613
30. Larionow P, Mudło-Głagolska K. The Patient Health Questionnaire–4: Factor structure, measurement invariance, latent profile analysis of anxiety and depressive symptoms and screening results in Polish adults. Adv. Cogn. Psychol. 2023;19(2):123-137. doi:10.5709/acp-0391-2
31. World Health Organization. Regional Office for Europe. Wellbeing measures in primary health care/the DepCare Project: report on a WHO meeting: Stockholm, Sweden, 12–13 February 1998. Copenhagen; World Health Organization. Regional Office for Europe: 1998.
32. Larionow P. Anxiety and depression screening among Polish adults in 2023: Depression levels are higher than in cancer patients. Psychiatria. 2023;20(4):143-151. doi:10.5603/ psych.97199
33. Love J, Selker R, Marsman M, Jamil T, Dropmann D, Verhagen J, et al. JASP: Graphical Statistical Software for Common Statistical Designs. J. Stat. Softw. 2019;88(2):1-17. doi:10.18637/jss.v088. i02
34. Tavakol M, Dennick R. Making sense of Cronbach’s alpha. Int J Med Educ. 2011;2:53-55. doi: 10.5116/ijme.4dfb.8dfd
35. Rosseel Y. lavaan: An R Package for Structural Equation Modeling. J. Stat. Softw. 2012;48(2):1-36. doi:10.18637/jss.v048. i02
36. Mîndrilă D. Maximum Likelihood (ML) and Diagonally Weighted Least Squares (DWLS) Estimation Procedures: A Comparison of Estimation Bias with Ordinal and Multivariate Non-Normal Data. International Journal of Digital Society. 2010;1(1):60-66. doi:10.20533/ijds.2040.2570.2010.0010
37. Schroeders U, Kubera F, Gnambs T. The Structure of the Toronto Alexithymia Scale (TAS-20): A Meta-Analytic Confirmatory Factor Analysis. Assessment. 2022;29(8):1806-1823. doi:10.1177/10731911211033894
38. Hu L-T, Bentler PM. Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Struct Equ Modeling. 1999;6(1):1-55. doi:10.1080/10705519909540118
39. Pituch KA, Stevens P. Applied multivariate statistics for the social sciences (6th ed.). New York; Routledge: 2016.
40. Téllez A, García CH, Corral-Verdugo V. Effect size, confidence intervals and statistical power in psychological research. Psychology in Russia: State of the Art. 2015;8(3):27-47. doi:10.11621/PIR.2015.0303
41. Osborne JW. Best Practices in Exploratory Factor Analysis. Scotts Valley; CreateSpace Independent Publishing Platform: 2014.
42. Hair JF, Babin BJ, Anderson RE, Black WC. Multivariate Data Analysis, 8th ed. Andover; Pearson: 2010.
43. Parker JD, Bauermann TM, Smith CT. Alexithymia and impoverished dream content: evidence from rapid eye movement sleep awakenings. Psychosom Med. 2000;62(4):486¬491. doi:10.1097/00006842-200007000-00006
44. Giambra LM. The influence of aging on spontaneous shifts of attention from external stimuli to the contents of consciousness. Exp Gerontol. 1993;28(4-5):485-492. doi:10.1016/0531-5565(93)90073-m
45. Huba GJ, Aneshensel CS, Singer JL. Development Of Scales For Three Second-Order Factors Of Inner Experience. Multivariate Behav Res. 1981;16(2):181-206. doi:10.1207/ s15327906mbr1602_4
46. Tolmunen T, Heliste M, Lehto SM, Hintikka J, Honkalampi K, Kauhanen J. Stability of alexithymia in the general population: an 11-year follow-up. Compr Psychiatry. 2011;52(5):536-541. doi:10.1016/j.comppsych.2010.09.007
47. Shiffman S, Stone AA, Hufford MR. Ecological momentary assessment. Annu Rev Clin Psychol. 2008;4:1-32. doi:10.1146/annurev.clinpsy.3.022806.091415
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Paweł Larionow, Monika Mazur, Karolina Mudło-Głagolska, R. Michael Bagby (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
