Abstrakt
Wstęp: Doświadczenia kliniczne, jak również wyniki analizy danych rzeczywistych (ang. real-world data) wskazują na pilną konieczność opracowania modelu opieki nad pacjentem z depresją lekooporną, który umożliwiałby dostęp do skutecznego i bezpiecznego leczenia. Dotychczas przeprowadzone prace naukowe zarówno w Polsce, jak i na świecie jednoznacznie udokumentowały działanie ketaminy oraz określiły czynniki wpływające na skuteczność jednorazowego wlewu ketaminy zarówno w leczeniu w depresji, jak i w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej.
Materiał i metoda: Opis studium przypadku z uwzględnieniem przeglądu piśmiennictwa krajowego i międzynarodowego oraz analiza pod katem prawa krajowego z uwzględnieniem przepisów unijnych.
Dyskusja: Zasadne jest pytanie, jak należy kwalifikować prawnie zastosowanie dożylnego wlewu ketaminy w leczeniu pacjenta z depresją lekoodporną, w szczególności pod kątem spełnienia przesłanek pozwalających potwierdzić lub wykluczyć kwalifikację takiej metody pozarejestracyjnego zastosowania produktu leczniczego jako mającej charakter eksperymentu leczniczego.
Wnioski: W świetle międzynarodowych publikacji potwierdzającej skuteczność i bezpieczeństwo omawianej metody, wydaje się, że istnieją przesłanki do zakwalifikowania tej metody leczenia jako pozarejestracyjne zastosowanie produktu leczniczego, które jednak nie stanowi eksperymentu leczniczego w rozumieniu art. 21 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1731 z późn. zm.). Należy jednak zaznaczyć, że z uwagi na ocenny charakter tej kwalifikacji nie można uznać jej za jedyną dopuszczalną.
Bibliografia
1. Gałecki P., Samochowiec J., Mikułowska M., Szulc A., Treatment-Resistant Depression in Poland-Epidemiology and Treatment, „J Clin Med.” 2022, 11(3), s. 480. Review match
2. Gałecki P., Bliźniewska-Kowalska K., Depresja oporna na leczenie – zalecenia Konsultanta krajowego w dziedzinie psychiatrii, „Psychiatr. Pol.” 2021, 55(1), s. 7–21. Review match
3. Voineskos D., Daskalakis Z.J., Blumberger D.M., Management of Treatment-Resistant Depression: Challenges and Strategies, „Neuropsychiatr Dis Treat.” 2020, 16, s. 221–234. Review match
4. Samochowiec J., Dudek D., Kucharska-Mazur J. i wsp., Leczenie farmakologiczne epizodu depresji i zaburzeń depresyjnych nawracających – wytyczne Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Konsultanta krajowego ds. psychiatrii dorosłych, „Psychiatr. Pol.” 2021, 55(2), s. 235–259. Review match
5. Wilkowska A., Szałach Ł., Cubała W.J., Neuropsychiatr. Dis Treat.2020 Nov.12;16:2707-2717 ”Ketamine in Bipolar Disorder. A Review”. Review match
6. Gutowska-Ibbs M., Pozarejestracyjne stosowanie produktów leczniczych a badania kliniczne. Ramy prawne i praktyka w podmiotach leczniczych w Polsce, Warszawa 2022. Review match
7. Opinia Rady Przejrzystości Nr 38/2012 z 27.3.2012 r. w sprawie objęcia refundacją budesonidu w produktach leczniczych podawanych w leczeniu wziewnym oraz flutikazonu w produktach leczniczych stosowanych donosowo w zakresie wskazań odmiennych niż określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Dostępna w World Wide Web: http://wwwold.aotm.gov.pl/assets/files/Rada/Opinie _Rady/2012/U_8_50_RP_20120327_opinia_38.pdf [dostęp: 09.05.2022 r.].
8. Szafrański T., Szafrańska A., Przechadzki po polu minowym – uwagi dotyczące stosowania leków niezgodnie z charakterystyką produktu leczniczego Postępy Psychiatrii i Neurologii 2012, 21(2), s. 107–11.
9. Masełbas W., Członkowski A., Off-label use of registered medicinal products. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs. 2008, 11(3), s. 81-87.
10. Zajdel J., Stosowanie produktów leczniczych „off-label” – eksperyment medyczny czy działanie zgodne z prawem?, „Gazeta Lekarska” 2010, nr 12.
11. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 1997 nr 28 poz. 152 z późn. zm.).
12. Przewłocka D., Prawo cywilne wobec nowości medycznych – cywilna ochrona prawna uczestnika badania klinicznego oraz pacjenta w kontekście zastosowania produktów leczniczych w zakresie off-label, Warszawa 2022.
13. Kordus K., Śpiewak R., Physician versus „off-label” ordinance, Lekarz wobec ordynacji „off-label”, „Przegląd lekarski” 2015, tom 72, nr 1, s. 38-41.
14. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. 2013 poz. 1248 z późn. zm.).
15. Art. 21 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 1997 nr 28 poz. 152 z późn. zm.).
16. Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 11 czerwca 2015 r., Laboratoires CTRS przeciwko Komisji Europejskiej, Sprawa T-452/14, ECLI:EU:T:2015:373. Dodtępny w World Wide Web: https://curia.europa.eu/juris/document/document. jsf?docid=164943&doclang=EN [dostęp: Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 1997 nr 28 poz. 152 z późn. zm.)].
17. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt V ACa 147/18.
18. Mathew S.J., Zarate C.A. Jr. (editors), Ketamine for Treatment-Resistant Depression: The First Decade of Progress. Cham, Switzerland: Springer International Publishing 2016.
19. Rybakowski J.K., Bodnar A., Krzywotulski M., J.ECT 2016 Sep.;32(3):164-8 „Ketamine Anesthesia, Efficacy of Electroconvulsive Therapy and Cognitive functions in Treatment Resistent Depression”. Review match
20. Permoda-Osip A., Skibińska M., Bartkowska-Śniatkowska A., Kliwicki S., Chłopocka-Woźniak M., Rybakowski J., Factors connected with efficacy of single ketamine infusion in bipolar depression, “Psychiatr. Pol.” 2014, 48(1), s. 35-47. Review match
21. Bahji A, Vazquez G.H., Zarate C.A. Jr., Comparative efficacy of racemic ketamine and esketamine for depression: A systematic review and meta-analysis. J. Affect Disord. 2021 Jan 1;278:542-555. doi: 10.1016/j.jad.2020.09.071. Epub 2020 Sep 23. Erratum in: J Affect Disord. 2020 Nov 20; PMID: 33022440; PMCID: PMC7704936. Review match
22. Ogiegło L. (red.), Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz. wyd. 2., Warszawa 2015.
23. Safjan M., Bosek L. (red.) Instytucje Prawa Medycznego System Prawa Medycznego tom 1, Warszawa, 2018, s. 819.